Description
"Ang matag kalag makatilaw sa kamatayon." Quran 29:57
Ang Kamatayon Haduol na
"Bisan diin ka pa, ang kamatayon modangat kanimo bisan kung ikaw anaa sa mga kuta nga gitukod nga lig-on ug hataas!" Qur'an 4:78
Ang kamatayon mao ang kamatuoran diin walay ni usa nga makaikyas. Kini nagkaduol matag adlaw; matag takna; matag minuto. Sumala sa The World Factbook 2007 sa CIA, hapit duha ka tawo ang mamatay matag segundo. Kana usa ka makapakurat nga 57.9 milyon nga mga tawo matag tuig! Ang matag usa nga binuhat makaabot niining dili kalikayan nga kapalaran, bisan unsa pa ang ilang edad, kahimsog, background, kahimtang sa katilingban o pagkadiosnon. Hain na ang nangaging mga hari, mga bilyonaryo ug mga gamhanan? Hain na ang kanhi matahum, bantogan, ug intelektwal nga elite?
Ang Kamatuoran bahin sa Kamatayon
Ang kamatayon dili usa ka katalagman, apan usa lamang ka pag-panlabay gikan niining kalibutan ngadto sa sunod pa. Kini maoy magpalandong ug pamalandungan bahin sa katuyoan sa kinabuhi, ug kon unsay mahitabo kanato human sa kamatayon.
Ang Allah (Diyos) nagpahibalo kanato diha sa Qur'an nga Siya naglalang kanato uban sa katuyoan sa pagsimba Kaniya lamang ug niani Iyang gihimo kini nga kinabuhi nga usa ka pagsulay aron makita kung kinsa ang motuman niana nga katuyoan:
“Ug wala ko buhata ang Jinn (mga dili sama sa tawo) ug ang mga tawo gawas sa pagsimba Kanako. ” Qur’an 51:56
Ang Ginoo nagpahibalo usab kanato sa katuyoan luyo sa paglalang sa kamatayon ug kinabuhi:
"Si Allah mao Siya nga nagbuhat sa kamatayon ug kinabuhi aron sa pagsulay kaninyo kon kinsa kaninyo ang labing maayo sa buhat." Qur’an 67:2
Ang usa dili gayud dapat mangandam o pangandaman ang kamatayon pinaagi sa pagbayad-daan sa mga serbisyo sa pagpa-lubong o pagpili og lungon nga daan. Ang dapat kay ang pagtuman sa katuyoan sa kinabuhi sa usa ka tawo - sa pagsimba kang Allah lamang, sa pagkinabuhi sumala sa Iyang mga kasugu-an, ug sa pagbuhat sa maayong mga buhat. Ang konsepto sa pagsimba sa Islam kay naglangkob sa tanan ug dili lamang limitado sa pag-ampo. Kamatuoran, ang bisan unsa nga aksyon nga makapahimuot sa Allah ginaisip nga usa ka buhat sa pagsimba, ug ang usa ka tawo maka-angkon ug dakong ganti tungod niani.
Ang Panahon o Oras sa Kamatayon
"Sagdi ang matag tawo makapama-landong kung unsa ang ilang gipadala alang sa kaugma-on." Qur’an 59:18
Kada adlaw makakita kitag mga ehemplo sa kamatayon. Atong gilantaw ang usa ka malinawon nga kamatayon nga walay kasakit okagubot. Bisan pa, dili kini dapat maoy mahitabo. Kung ang usa ka tawo mamatay, ang kalag mobiya sa lawas, ug busa pud ang pisikal nga panagway sa lawas mahimong dili makapama-landong sa kahimtang sa kalag. Ang kalinaw o wala mahimutang nga kalag mahimong direkta nga resulta kung unsa ka maayo ang usa ka tawo nituman sa ilang katuyoan niining kinabuhi, ug unsay iyahang gamay nga nabuhat sa hinungdan sa kamatayon.
Tagda kining usa ka pananglitan sa duha ka tawo nga maanaay usa-ra-ka tiketa didto sa destinasyon nga wala pa nila maadtoan. Ang unang tawo mogahin ug panahon o oras sa pagkat-on mahitungod sa ilang pinulongan, kultura ug mga buhat nga naay kalabutan ngadtu sa destinasyon. Nakuha niya ang tugma nga kantidad sa salapi ug mga pagpabakuna, ug dihang oras na sa pagbiyahe, siya mi-abot nga walay bisan unsang mga sorpresa. Luwas siya ug kontento, tungod kay naggahin siya og panahon sa pag-pangandam.
Sa kasukwahi, ang ikaduha nga tawo wala nagpakabana sa iyang mga pag-pangandam ug nagkinabuhi lamang sa makadiyot hangtod sa oras nga siya mobiya o mobyahe na. Ni abot siya sa wala mailhan nga destinasyon, nahadlok ug naglibog. Ang iyang pagka-andam maoy hinungdan nga siya modangat sa usa ka makalilisang nga kapalaran, tungod kay ang tanang mga butang nga iyang gidala uban kaniya walay kapuslanan.
Naghulagway sa usa ka walay pagtagad nga tawo, si Allah nag-ingon diha sa Qur'an:
“Kon ang kamatayon moabot sa usa kanila, moingon siya, ‘Ginoo ko, pabalika ako! Aron makahimo kog kaayuhan sa mga butang nga akong napasagdan.’ Dili gayod pwede! Kana lamang nga pulong ang iyang gisulti.”
Qur’an 23:99-100
Hunahunaa usab ang tubag niadtong mga tawo nga gitugyan ngadto sa impyerno, sa dihang sila gipangutana mahitungod sa kung unsay hinungdan nga nabutang sila didto?:
“Moingon sila, ‘Dili kami kauban sa mga naga-ampo, ni gipakaon namo ang mga kabos. Ug kami nisulod didto sa kawang nga pakig-pulong o walay kapuslanan, uban sa mga nagabuhat niini, ug among gilimod ang Adlaw sa Pagbayad (ang Adlaw sa Paghukom) hangtud nga miabut kanamo ang kamatayon nga sigurado gayud.'
Qur’an 74: 43- 47
Kitang tanan adunay gihan-ay o naka-laang panahon sa kamatayon, ug kitang tanan mobiyahe ngadto niining dili pamilyar nga destinasyon. Pangutan-a ang imong kaugalingon - nangandam o nakapa-ngandam ka na ba niini?
Ang Katuyoan sa Kinabuhi
“Naghunahuna ka ba nga Kami (Diyos) nagbuhat kanimo sa dula-dula lamang (nga walay bisan unsa nga katuyoan), ug nga ikaw dili na ibalik kanamo (Diyos)?” Qur’an 23:115
Ang kinabuhi usa ka pagsulay nga matapos sa kamatayon, apan dili kini timaan sa katapusan sa kinabuhi sa usa ka nilalang nga naglungtad. Sa dihang moabot ang kamatayon, ang kahigayonan sa pagbuhat ug maayo mohunong o mo undang. Ulahi na ang paghinulsol ug ang atong kapalaran madeterminar lamang pinaagi sa atong pagtuo ug binuhatan nga atong gihimo sa atong kinabuhi karon. Ang kinabuhi sa tawo gipikas sa duha ka bahin: ang usa ka hamubo nga pagpuyo niining kalibutan, ug ang kinabuhi nga dayon sa sunod pa. Ang bisan unsang maayong panghunahuna makahinapos nga ang walay kataposang kalipay mas mapuslanon kumpara sa hamubo nga kinabuhng kalipayan diri sa Yuta.
Gibuhat ni Allah ang katawhan ug gihimo kitang responsable sa atong mga lihok og buhat pinaagi sa paghatag kanatog kagawasan sa pagpili, ug salabutan sa pag-ila sa husto ug sayop. Kung walay kinabuhi sa sunod nga kinabuhi diin ang maayo paga-gantihan ug ang daotan pagasilotan, kana sukwahi sa hingpit nga hustisya ni Allah.
Busa kini mao ang usa ka hingpit nga panginahanglan sa hustisya nga adunay usa ka Adlaw sa Paghukom diin ang matag kalag paga-hukmon.
“Ato ba dapat tagdon ang Katawhan sa Pagtuo sama sa Katawhang makasasala? Unsay imong problema? Unsaon nimo paghukom?”
Qur’an 68:35-36
Ang Adlaw sa Paghukom
“Ang kamatayon, sa bisan asa ka man mikagiw o milayas gikan niini, sigurado kami makaapas kanimo o ikaw among masapnan. Unya ikaw ibalik ngadto sa mas Nakahibalo sa mga Dili Makita ug Makita (i.e. Allah/Diyos) ug Siya magpahibalo o magpasidaan kanimo mahitungod sa imong mga gipangbuhat.”
Qur’an 62:8
Ang mga binuhatan sa matag usa niining nga kinabuhi-a , maampingong gitala , sama sa giingon ni Allah:
“Ug ang Libro (sa mga Buhat) paga-ablihan, ug kamo makakita sa mga makasasala anaa sa dakung kalisang tungod sa unsay nahisulat niini. Sila moingon, "Ah! Alaut kita! Unsa ba kining basahona nga wala magbilin ug bisang gamay o daku, kon dili atubangon ang mga tulubagon niini!" Ilang makita ang tanan nga ilang gipangbuhat gibutang taliwala sa ilang atubangan. Ug ang Ginoo wala magbuhat ug walay-hustisya kang bisan kinsa.”
Qur’an 18:49
Mahibulong kita sa pagkatukma sa maong pagtala sa tanan natong mga lihok og buhat, ug kita mapahinumdoman sa mga butang nga dugay na natong nakalimtan. Si Allah nag-ingon,
"Gitipigan ni Allah ang mga ptulibagon niini, samtang sila nakalimot niini." Qur’an 58:6
Ang lawum nga paghunahuna niini makahimo kanato nga maulawon sa pagbuhat sa bisan unsang sala samtang nahibal-an na nato nga kini itala sa liobro batok kanato ug ibutyag sa Adlaw sa Paghukom sa atubangan ni Allah.
Alang niadtong mga nagduhaduha sa mga abilidad ni Allah nga mo pabanhaw ug moukom kanila, si Allah mikutlo sa mga dili magtutuo og nag-ingon:
“‘Kinsa ang maghatag ug kinabuhi niining mga bukog sa dihang sila nangadunot na ug nahimong abog?’ Ingna (O Muhammad), ‘Siya ang maghatag ug kinabuhi kanila nga maoy nagbuhat kanila sa unang higayon! Ug Siya ang labing nakahibalo sa tanang matag binuhat!’ ”
Qur’an 36:78-79
Paraiso ug Impyerno
Kadtong mga motuo sa Allah ingon nga bugtong nga Diyos nga maoy takus simbahon, ug magbuhat ug mga kaayohan nga buhat, makabaton ug ganti ngadto sa Paraiso.
“Sa pagkatinuod, ang mga mamumuyo sa Paraiso, nianang Adlawa, mahimong magkapuliki samakalipayong mga butang. Sila ug ang ilang mga asawa mahimotang sa maa-yahay nga luna, nga manglingkod sa mga trono. Sila makabaton sa mga bunga niini (sa tanang matang) ug sa tanan nga ilang pangayoon.” Qur’an 36:55-57
Si Propeta Muhammad (saws) nag-asoy nga si Allah nag-ingon:
"Naa koy giandam alang sa Akong mga matarong nga mga ulipon ang labing maayo nga mga butang nga wala pa makita sa mata, ni nadungog sa dalunggan, ni sa kasingkasing sa katawhan makahuna huna ani."
Mao kini ang lahi ra kaayo alang sa mga tawo nga naglimud sa ka-usahan ni Allah, kinsa nga masulti nga:
“Kini mao ang Impiyerno nga gisaad kanimo! Sunoga sila niini karong adlawa, tungod niana, nga sa makanunay ikaw wala nagatoo.” Qur'an 36:63-64
"Oh tawo! Unsa ang nakalimbong kanimo mahitungod sa imong Ginoo, ang Labing Mahinatagon? Nga naglalang kanimo, nag-umol kanimo sa hingpit, ug naghatag kanimo ug tukma nga proporsiyon. Sa bisan unsang porma nga Iyang gusto, gihiusa ka Niya. Dili! Apan imong gilimod ang Balos (ganti sa maayong mga buhat ug silot sa daotang mga buhat sa Adlaw sa Paghukom).” Qur'an 82:6-9
Panapos o Hinapos nga salaysay
"Oh tawo! Unsa ang nakalimbong kanimo mahitungod sa imong Ginoo, ang Labing Mahinatagon? Nga naglalang kanimo, nag-umol kanimo sa hingpit, ug naghatag kanimo ug tukma nga proporsiyon. Sa bisan unsang porma nga Iyang gusto, gihiusa ka Niya. Dili! Apan imong gilimod ang Balos (ganti sa maayong mga buhat ug silot sa daotang mga buhat sa Adlaw sa Paghukom).” Qur'an 82:6-9
"Sa pagkatinuod, ang mga matarong malipay, ug ang mga daotan mahiadto sa Impiyerno." Qur'an 82:13-14
Ang kamatayon dili kalikayan. Ang katuyoan sa atong kinabuhi mao ang pagsimba sa Allah lamang, paghimo sa mga buhat nga pagkamatarong ug paglikay sa tanan nga ginadili. Ang atong kapalaran gihukman pinasikad sa atong karon nga mga binuhatan, aron mahimo natong gamiton ang atong mga oportunidad diri sa Yuta aron masiguro sa atong walay katapusang lugar o dapit alang sa atong mga kaugalingon ngadto sa Paraiso, o mahimo natong usikan ang tanan ug itugyan ang atong mga kaugalingon ngadto sa silot sa impyerno nga walay katapusan.